Over achtzaamheid, ontmoeting en de onverwachte verbindingen onderweg
We leven in een wereld die voortdurend onze aandacht opeist. Terwijl het woord ‘achtzaamheid’ stilaan in onbruik raakt, wint de betekenis ervan aan belang. Berichten, beelden, verwachtingen en verplichtingen volgen elkaar in hoog tempo op. We laten ons afleiden, springen van het ene naar het andere en verliezen daarbij gemakkelijk onze concentratie. Zo verdelen we onze aandacht over steeds meer zaken, tot ze uiteindelijk versnippert. We kijken, lezen, luisteren en reageren continu. Maar merken we ook werkelijk op?
Wat is het verschil tussen kijken en zien, tussen horen en luisteren, tussen iemand ontmoeten en werkelijk contact maken? Het ene gebeurt vaak achteloos. Het andere vraagt ontvankelijkheid: de bereidheid om open te staan voor wat zich subtiel aandient. Daarvoor moeten we soms even vertragen en niet zomaar meegaan met de stroom van prikkels en reacties. Dan pas kunnen we, te midden van alles wat zich aandient, bewust kiezen voor wat er werkelijk toe doet.
Achtzaamheid als grondhouding
Voor mij ligt daarin de betekenis van achtzaamheid. Het is een levenshouding waarin aandachtige aanwezigheid en zorgzaamheid samenkomen. Aandachtig aanwezig zijn betekent dat we opmerken wat er gebeurt bij onszelf, bij de ander en in onze omgeving. Zorgzaamheid bepaalt hoe we omgaan met wat we opmerken.
Zo kleurt achtzaamheid de manier waarop we in het leven staan en hoe we ons verhouden tot onszelf, de ander en onze omgeving.
De winter als oefening in aandacht
De winter kan ons daarin iets leren. Het landschap trekt zich terug, kleuren verschralen; na drie uitbundige seizoenen komt de natuur nu tot rust. Wie vertraagt en aandachtig kijkt, ontdekt dat er onder die stilte van alles blijft bewegen.
Ook zelf winteren kan onze blik verdiepen en ons oog scherpen voor de kleine dingen des levens.
Winterreise in een ander licht
In het laatste lied van Die Winterreise van Wilhelm Müller en Franz Schubert ontmoeten we een zonderlinge oude man die op een draailier speelt. Hij staat aan de rand van het dorp, blootsvoets op het ijs. Niemand kijkt naar hem om. Zijn muziek klinkt, maar vindt geen gehoor.
De wandelaar uit de liedcyclus merkt hem wél op. Na een lange tocht waarin hij vooral met zijn eigen verlies en liefdesverdriet onderweg was, richt hij zich tot de oude man: “Wunderlicher Alter, soll ich mit dir gehn? Willst zu meinen Liedern deine Leier drehn?“
“Wil je bij mijn liederen draaien op je lier?”
Ik lees die vraag niet als een symbolische overgave aan de eenzaamheid of de dood, maar als een uitnodiging tot samenspel. De wandelaar richt zich met mildheid tot de oude man en erkent in hem iemand met wie hij iets kan delen: zijn muziek en, wie weet, ook de weg die voor hem ligt.
Of de oude man op die uitnodiging ingaat, blijft open. Schubert geeft ons geen uitsluitsel. Maar voor mij zit precies daarin de betekenis van dit slotlied: de wandelaar merkt iemand op die door anderen wordt genegeerd. Hij ziet achter de vreemde figuur aan de rand van het dorp bovenal een mens, iemand tot wie hij zich richt.
Ook dat is achtzaamheid: oog hebben voor wie of wat onopgemerkt dreigt te blijven, ruimte maken voor ontmoeting en voor wat daaruit kan ontstaan.
Samen onderweg
Wandelen leent zich bij uitstek tot die oefening in zorgzame aandacht. Ritme en herhaling van de voetstappen brengen rust en ruimte om aandachtiger waar te nemen wat zich rondom ons aandient.
Samen wandelen voegt daar een bijzondere dimensie aan toe. Wie samen wandelt deelt een weg, maar niet noodzakelijk dezelfde indrukken, ervaringen, gedachten. Zo ontspinnen zich misschien gesprekken die anders niet gevoerd zouden worden. Een opmerking roept een nieuw idee op, een beeld krijgt woorden, onverwachte verbanden worden gelegd. Evengoed kan gedeelde stilte nieuwe perspectieven openen.
Deze editie van WINTERREISE biedt ruimte om onszelf en de ander te ontmoeten, ons open te stellen voor wat ons omringt en er gewoon te mogen zijn.
Vanuit De Broeikas trekken we eropuit, de winter in. We wandelen, luisteren naar muziek en woorden, schuiven samen aan tafel, en staan stil bij wat we opmerken.
Want wie aandachtig kijkt, ziet meer. Wie aandachtig luistert, hoort meer. En wie met aandacht aanwezig is, ontdekt soms mogelijkheden die eerder buiten beeld bleven.
WINTERREISE 2027 haakt aan bij de vraag die de wandelaar aan de oude draailierspeler stelt:
“Wunderlicher Alter, soll ich mit dir gehn?“
“Wonderlijke oude man, mag ik meegaan met jou?”
Een uitnodiging om niet alleen onze eigen innerlijke weg te bewandelen, maar ons ook af te stemmen op de ander en op onze omgeving.
Zelf ervaren?
Achtzaamheid laat zich niet alleen beschrijven, maar vooral beleven. Tijdens WINTERREISE 2027 nodigen we je uit om samen te wandelen, te luisteren en met andere ogen te kijken.
