Stilte brengt je dichter bij jezelf

Bert Cornelis over de kracht van stilte in een hectische wereld

Sitarist Bert Cornelis volgde jaren geleden een tiendaagse vipassana-retraite. Tien dagen in afzondering, samen in grote groep. Volledig unplugged. Alleen mediteren, afgewisseld met korte wandelingen. Onlangs sprak ik met hem over zijn geleefde ervaring met stilte.
‘Het was letterlijk volledige stilte’, vertelt hij, ‘geen geluid, geen contact, niet spreken, zelfs niet kijken naar elkaar – enkel de weg naar je innerlijke rust’.

Een unieke beleving die Bert vandaag met Moviganta wil delen.

Stilte brengt je – net als muziek – dichter bij jezelf.
Wie rust vindt, staat uiteindelijk sterker. In die zin is stilte beoefenen je bekwamen in verbonden blijven – zeker in woelige tijden.

Stilte diept op en maakt alles puurder

‘De eerste dagen waren moeilijk’, vertelt Bert.

‘Ik voelde irritatie – om praktische zaken en om de fysieke pijn van het lange stilzitten in kleermakershouding. Maar juist in die weerstand, in die kwaadheid, openbaarde zich voor mij de kern van meditatie en de betekenis van stilte.

Meedrijven op de stroom van alledag is comfortabel. Je kunt altijd uitwijken met je gedachten, jezelf afleiden. In de stilte van de geest kan dat niet. Daar bots je op jezelf.

Meditatie laat emoties niet verdwijnen. Gedachten blijven komen. Het verschil is dat je leert ze te observeren. Je ziet ze opkomen en laat ze weer voorbijgaan, zonder ze weg te duwen of extra aandacht te geven. Wat er ook opduikt: je haakt niet aan. Dat is hard werken. Ontspanning kan volgen, maar mediteren zelf vraagt inspanning. Je niet laten afleiden is niet altijd prettig. Wel eerlijk.

Vanaf dag vier kon ik langer stilzitten. En toen gebeurde er iets. Zonder prikkels kwamen herinneringen terug – zaken die twintig jaar lang ergens diep waren weggezakt, terwijl ze ooit van groot belang voor me waren. Ineens waren ze er weer. Stilte graaft. Ze schraapt de ruis weg en maakt wat overblijft puurder. Er is niets anders meer. Alleen wat er toe doet – de essentie.

Na tien dagen wist ik hoe het verder moest met mijn leven. Ik zag het glashelder voor me. Er was me geen nieuwe informatie aangereikt, alleen, de ruis was weg. Dat was alles.
Die helderheid bleef niet. Ik hield de dagelijkse meditatie niet vol. Het leven nam me weer mee. Maar de ervaring is gebleven. Ik wéét hoe het voelt wanneer de gedachtestroom stilvalt. En dat weten draag ik voor altijd mee.

Mijn oordeel is niet de realiteit

Ik heb geleerd dat een gedachte geen feit is. En een oordeel geen waarheid.

Tijdens de meditatie zag ik rijen gelijke silhouetten onder dekentjes zitten. Meer niet. Eén bloot stukje arm was genoeg om mijn verbeelding op gang te trekken. In mijn hoofd ontstond een heel verhaal. Achteraf bleek het precies dat te zijn: mijn verhaal. Mijn constructie. Mijn projectie.

En dat doen we voortdurend.

Meditatie leerde me het verschil zien tussen wat er is en wat ik ervan maak. Mijn oordeel ís de realiteit niet. Het zegt vaak meer over mezelf dan over de ander.

Vroeger trok ik sneller conclusies: hij zegt dit, zij doet dat – dus hij zal wel zo zijn, zij zal wel zus zijn. Nu probeer ik eerst te registreren. Dit wordt gezegd. Dat gebeurt. Punt. Zonder er meteen een etiket op te kleven of een intentie aan te koppelen.

Misschien is dat wat we als samenleving het meest missen: rust – ruimte tussen impuls en mening.

In een gepolariseerde wereld lijkt alles een keuze tussen twee kampen. Voor of tegen. Goed of slecht. Maar de werkelijkheid is zelden zwart-wit. Die harde tegenstelling creëren we vaak zelf – in ons hoofd, snel, nog voor we echt hebben geluisterd.

Stilte doorbreekt de actie–reactie

Vanuit stilte ben je minder impulsief. Rustiger. Je ziet meer nuance. En nuance leidt tot betere beslissingen.

Stilte betekent niet passiviteit of onverschilligheid. Integendeel: ze maakt bewuster. Ze leert vertrouwen dat mensen zelf tot inzicht kunnen komen, zodra ze stil genoeg worden om in zichzelf te keren. Innerlijke rust verruimt je blik. Ruzie, op kleine of grote schaal, is vaak emotioneel. Wie rustig is, ziet dat en sleept niet iedereen mee in zijn gelijk. Stilte doorbreekt die spiraal van automatische actie–reactie.

Zo wordt verantwoordelijkheid opnemen mogelijk.
Dat zie je heel concreet in initiatieven zoals meditatieprogramma’s in gevangenissen. Ook daar wordt vipassana op dezelfde manier toegepast. Omdat schuldinzicht vaak pas ontstaat wanneer iemand stil genoeg wordt om zichzelf echt te zien.
Of in de De Bruzz-documentaire Rupture, die jongeren uit de Peterboswijk in Anderlecht volgt tijdens een zware voettocht door de Spaanse Pyreneeën. Een week lang stappen, fysiek afzien, weinig afleiding, stilte in het hoofd. En in die stilte ontstaat perspectief.

Stilte neemt druk en onnodige verplichtingen weg. Ze helpt rust te vinden. Maar daar begint het in feite pas. Wie rustiger wordt, is meer aanwezig. En wie aanwezig is, kan ook verantwoordelijkheid opnemen – voor zichzelf, voor de samenleving.’

Berts woorden brengen me bij mijn eigen wandelpraktijk. Wat hij beschrijft herken ik in mijn wandeltochten – van korte ommetjes, over conflictcoaching tot meerdaagse trekkings. Met elke stap laten we snelle, oppervlakkige emoties achter ons. Het is alsof onze voeten ruimte bijeen wandelen – een rust waarin helderheid en diepe betekenis kunnen oplichten.